Индер тұзды көлі

<b>Нысанның мәртебесі</b>
Нысанның мәртебесіТарихи-мәдени мұра объектісі

Географиялық орналасқан орны: Индер ауданы, Индербор кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 9 км.

Координаттары: N 48°30'48.7" E 51°52'26.8"

Сипаттамасы: Индер тұзды көлінің солтүстік жағалауы Индер тауларымен шектеседі, ал оңтүстік жағалауы жазықты болып келеді.

Индер көлінің маңайындағы аудан Жайық өзенінің сол жағалауында орналасқан және қоршаған шөлден 20-25 метрге көтерілген үстірт тәрізді биіктік түріндегі тұзды күмбезді көтерілу болып табылады. Индер көтерілісінің үстірті гипс жыныстарынан тұрады, бірақ оның қуаты 50-60 метрден аспайды.

Индер карст танабының оңтүстік етегінде Индер көлінің үлкен бассейні орналасқан. Көл үлкен қарлы-ақ жазыққа ұқсайды және Индер төбесінен ағып жатқан минералды суы бар көптеген бұлақтармен қоректенеді (минералдануы 60-120 г/л). Индер көлі ағынсыз және қуаты 10-15 метр тұз қабатынан құралған. Индер көлін алғаш рет П.С. Паллас сипаттаған, ол оны 1769 және 1773 жылдары зерттеген.

Индер көлі – ауданы 112 шаршы кмжәне су деңгейі теңіз деңгейінен 23 м төмен үлкен эллипсоидты көл. Көлдің ұзындығы 13,5 км, ені 11 км, тереңдігі 0,7 м, жағалау сызығының ұзындығы 40 км. Көл негізінен еріген және жаңбыр суымен, Индер тауларынан келетін бұлақтармен және жер асты суларымен қоректенеді. Көл солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылып жатыр. Оның солтүстік және батыс жағалаулары тік жарлы және құламалы, биіктігі 20 м. асады, қысқа қиғаш және шұңқыр тәрізді бөренелер мен жартастармен кесілген. Көлдің солтүстік жағалауында жартастарда минералды сулары бар бұлақтар кездеседі, олардың жалпы саны 80-ге жетеді, оның ішінде Ащытұзбұлақ – көлдің солтүстік-шығыс жағалауында – бальнеологиялық мақсаттарда қолданылады. Көздердің орташа жылдық дебиті 78,2 л/с құрайды, кең шектерде өзгереді (33-144 л/сек). Кейбір бұлақтар жыл бойы қар жауатын үңгірлерден өз бастауларын алады. Индер көлі үлкен бальнеологиялық әлеуетке ие.

Сапасы мен шөгу жағдайы бойынша Индер ас тұзы кен орны пайдалы қазбалардың бірінші тобына жатады. Көлдің суы құрамында калий, бром, бор және жоғары сапалы тұздар бар. Тұз ақ, табиғи мөлдір болып келеді. Терригендік материалдардың қоспалары оған қызғылт және сұр рең береді.

Көлдің маңында үңгірлерден бастауын алатын көптеген бұлақтар кездеседі. Тау жыныстарынан шығып жатқан Күркіреуік бұлағы Индер тұзды көлінің бастауы болып табылады. Өз ауруларына ем іздегендер көлдің қара емдік балшығына емделіп тұзды суға шомылады. Қыста тұзды бұлақтар қатпайды, шомылу кезінде тұздың жоғары концентрациясына қарамастан, су жұмсақ және денеде қалмайды. Осы қасиеттерді бағалайтын адамдар жазда Күркіреуікке емделуге келіп бірнеше күн түнейді.

Бұлақтардың арасында аңызға айналған мистикалық құпияға толы "Әулие Қыз" ерекше бұлағы бар. Мұнда негізінен көбіне бала көтере алмай жүрген әйелдер түнеуге келеді. Аңыз бойынша, әулие қыз тау шыңына көтеріліп, онда Мәтен Әулие қалдырған ерекше "Дендер" тасын табады, ол түнде жанады, ал адам оған жақындағанда артқа қарай жылжиды. Қыз басын көтеріп, қайғыдан жылай бастайды, біраз уақыттан кейін ол көз жасынан пайда болған көлді көреді. Әулие Қыз "Күркіреуік", "Сарқырауық" бұлақтарының суы мен балшығына емдік қасиет қосады, тұзды көлге айналған жер көптеген науқастардың дертіне шипа болады.

Әдебиеттер:

1. Сакральный Казахстан. Т.2. – Астана, 2018 – С. 224-225;

2. Атырау облысы тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы: Қызылқоға, Индер ауданы. - Атырау, 2012. - 106-183 бет;

3. Ахмеденов К.М., Петрищев В.П., Головачев И.В., Бакиев А.Г., Горелов Р.А., Калмыкова О.Г. и др. Индер – перспективный геопарк Приуралья: монография/ под ред. Ахмеденова К.М. - Уральск. Зап. Казахст. аграр.-техн. ун.-т им. Жангир хана, 2018. - 280 с;

4. Ахмеденов К.М., Петрищев В.П., Головачев И.В., Бакиев А.Г., Горелов Р.А., Калмыкова О.Г., Майканов Н.С. Индерский солянокупольный ландшафт – заповедная жемчужина Западного Казахстана: монография / под ред. Ахмеденова К.М. - Уральск: Зап.-Казахст. агр.-техн. ун-т им. Жангир хана, 2017. – 142 с;

5. Ахмеденов К.М., Петрищев В.П., Абишева С.Х., Бауединова Г.К., Нугманова М.Д. Родники и лечебные грязи солянокупольных геосистем Западного Казахстана // Вестник Казахского национального университета. Сер. географическая. – Алматы, 2015. –№ 2 (41). – С. 424-429;

6. Боркин Л.Я., Сытин А.К. Экспедиция в Западный Казахстан в 2012 году: по маршрутам П.С.Палласа (1769-1793) // Природа Западного Казахстана и Петр Симон Паллас (полевые исследования 2012 года) – Санкт-Петербург – Издательство «Европейский Дом». – 2015. – С.19-32;

7. Головачев И.В. Карст и пещеры Северного Прикаспия. – Астрахань: издательский дом «Астраханский университет», 2010. – 215 с;

8. Петрищев В.П., Ахмеденов К.М. Материалы к созданию национального парка «Индер» в Западном Казахстане // Ученые записки Российского государственного гидрометеорологического университета. - 2017 -№47 – С.187-192.

Атырау облысы Мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасы

АТЫРАУ ОБЛЫСЫ ТАРИХИ-МӘДЕНИ МҰРАНЫ ЗЕРТТЕУ ОРТАЛЫҒЫ

Біздің желіміз...

  

Сайт мәзірі